Դուստրս 23 տարեկանում ինձ ասաց. «Մա՛մ, ես քեզ չեմ ատում, բայց ուզում եմ, որ իմանաս՝ իմ մանկության ամենավատ օրը դու ես կազմակերպել»։ Ես մինչև այդ պահը կարծում էի՝ իրեն աշխարհի ամենաերջանիկ երեխան եմ մեծացրել։
Այդ խոսքերը լսեցի հենց այն օրը, երբ պատրաստվում էինք եղբորս փոքրիկ աղջկա ծննդյան օրը նշել։
Ես՝ քառասունութամյա Կարինես, միշտ սիրել էի անակնկալներ կազմակերպել։
Մեր ընտանիքում ինձ նույնիսկ «գաղտնիքների թագուհի» էին ասում։
Երբ ինչ-որ մեկի ծնունդն էր, բոլորը սպասում էին՝ տեսնենք Կարինեն այս անգամ ինչ է մտածել։
Այդ կիրակի ուզում էի վեցամյա Նանեի համար անակնկալ պատրաստել։
Պայմանավորվել էի, որ ընտանիքի անդամները բակում կթաքնվեն, իսկ երբ երեխան դուրս գա, բոլորը միանգամից կհայտնվեն՝ փուչիկներով ու նվերներով։
Բայց դուստրս՝ քսաներեքամյա Մերին, լսելով ծրագիրս, գունատվեց։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, էդպես մի՛ արա։
— Ինչո՞ւ։ Երեխան կուրախանա։
— Եթե ուզում եք անակնկալ անել, ուղղակի նվերները թաքցրեք։ Մարդկանց՝ չէ՛։
Ծիծաղեցի։
— Մերի՛, դու էլ փոքր ժամանակ էդպիսի անակնկալներից վախենում էիր։ Հիշո՞ւմ ես՝ Սևանի մոտ մեքենան թաքցրինք, դու կարծեցիր՝ քեզ թողել ենք ու գնացել։
Միշտ ծիծաղով էի պատմում այդ օրը։
Մերին ոչ մի անգամ չէր ծիծաղում։
Բայց ես դա չէի նկատել։
Այդ պահին նա հանկարծ վեր կացավ։
— Մա՛մ, դու էդ պատմությունը նորից որպես կատա՞կ ես պատմում։
— Աղջի՛կս, տասնչորս տարվա պատմություն է։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Ինձ համար տասնչորս տարի առաջ եղած բան չէ։ Ես մինչև հիմա հիշում եմ՝ ինչ էի մտածում էն յոթ րոպեների ընթացքում։
Զարմացա։
— Բայց մենք հենց մոտակայքում էինք։
— Դու գիտեիր, որ մոտակայքում եք։ Ես չգիտեի։
Նա նայեց ինձ։
— Մա՛մ, իմ մանկության ամենավատ օրը դու ես կազմակերպել։ Ու հիմա ուզում ես նույն բանն անել Նանեի հետ։
Հետո ասաց մի բան, որից սիրտս սառեց։
— Դու երբևէ հետաքրքրվե՞լ ես, թե ես էն օրը ումից էի օգնություն խնդրել, մինչև դուք վերադարձաք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 
Առաջին մեկնաբանություն
Ես առաջին անգամ լսում էի, որ Մերին այդ օրը օգնություն էր խնդրել անծանոթ մարդուց։
Իմ հիշողության մեջ դեպքը լրիվ ուրիշ կերպ էր մնացել։
Ամառային ուրախ օր։
Ընտանեկան ուղևորություն։
Մեքենայի մեջ երգեր։
Եվ մի փոքրիկ աղջիկ, որը վերջում բոլորիս վրա բարկացել էր, հետո նվերներ ստացել։
Բայց Մերին նստած էր իմ դիմաց ու ամբողջ մարմնով դողում էր։
— Աղջի՛կս, ես չէի պատկերացնում, որ էդքան վատ ես հիշում։
Նա դառնությամբ ժպտաց։
— Որովհետև ամեն անգամ, երբ փորձում էի պատմել, դու ծիծաղում էիր։
Տասնչորս տարի առաջ Մերին ինը տարեկան էր։
Օգոստոսի վերջին օրերից մեկն էր։
Որոշել էինք ընտանեկան զբոսանք կազմակերպել Սևանի կողմերում։
Մեր մեքենայով գնում էինք ես, ամուսինս՝ Արսենը, Մերին, եղբայրս ու նրա կինը։
Մերին արդեն մի քանի շաբաթ էր սպասում այդ ուղևորությանը։
Այդ օրը նաև դպրոցական արձակուրդի ավարտն էինք նշում։
Մենք նախապես փոքրիկ տորթ ու նվերներ էինք վերցրել։
Բայց ուզում էինք դրանք անակնկալ մատուցել։
Ճանապարհին կանգ առանք մի հանգստի գոտու մոտ։
Կողքին փոքրիկ կրպակ կար։
Մերին խնդրեց գնալ զուգարան։
Ես ուղեկցեցի մինչև կրպակի մոտ գտնվող շինությունը և ասացի, որ մեքենայում կսպասենք։
Երբ վերադարձա մեքենայի մոտ, եղբայրս կատակեց.
— Արի՛ մեքենան մի քիչ այն կողմ տանենք, տեսնենք՝ Մերին ինչ կանի։
Ես համաձայնեցի։
Արսենը սկզբում ասաց.
— Երեխային չվախեցնենք։
Բայց մենք համոզեցինք, թե ընդամենը մի քանի վայրկյան է տևելու։
Մեքենան տարանք ծառերի հետևը։
Այնտեղից կրպակի մուտքը լրիվ չէր երևում։
Իսկ Մերին չէր կարող տեսնել մեզ։
— Ես դուրս եկա ու մեքենան չկար,— պատմեց դուստրս։
Նա խոսում էր դանդաղ։
Կարծես փորձում էր ստիպել իրեն մինչև վերջ ասել այն, ինչ տարիներով պահել էր։
— Սկզբում մտածեցի՝ սխալ տեղում եմ կանգնած։ Նայեցի ձախ, հետո աջ։
Ես լուռ լսում էի։
— Հետո վազեցի էն կողմը, որտեղ մեքենան կանգնած էր։ Նայեցի ճանապարհին։ Ոչ մի տեղ չէիք երևում։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Մա՛մ, ես էդ ժամանակ մտածում էի՝ երևի մի բան եմ արել, դրա համար ինձ թողել եք։
Սիրտս սեղմվեց։
— Մերի՛, մենք երբեք քեզ էդպիսի բան չէինք ասի։
Նա նայեց ինձ։
— Չէիք ասել։ Բայց ես ինը տարեկան էի։ Ի՞նչ պիտի մտածեի։
Պարզվեց՝ առաջին րոպեներին Մերին փորձել էր հիշել մեր հեռախոսահամարները։
Իր հեռախոսը չուներ։
Իմ համարը հիշում էր, բայց չէր կարողանում գտնել՝ ումից զանգի։
Մոտեցել էր կրպակին։
Վաճառողուհուն ասել էր.
— Մայրիկս ու հայրիկս գնացել են, ինձ մոռացել են։
Կինը սկզբում չէր հասկացել։
Հարցրել էր՝ որտեղ են ծնողները։
Մերին չէր կարողացել պատասխանել։
Սկսել էր ավելի ուժեղ լաց լինել։
Վաճառողուհին նրան նստեցրել էր կրպակի կողքի աթոռին ու փորձել հանգստացնել։
Այդ ընթացքում մենք մեքենայի մեջ սպասել էինք։
Ես հիշում էի՝ եղբայրս ասում էր.
— Տեսնենք՝ ինչքան ժամանակ հետո կսկսի մեզ փնտրել։
Մենք մտածում էինք՝ զվարճալի անակնկալ է։
Իսկ աղջիկս կարծում էր, թե իրեն լքել են։
— Հետո՞ ինչ եղավ,— հարցրի։
Մերին աչքերը սրբեց։
— Էդ կինը ասաց՝ կփորձենք ծնողներիդ գտնել։ Բայց ես վախեցա։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև դու ինձ միշտ ասել էիր՝ անծանոթ մարդկանցից ոչինչ չվերցնես, նրանց հետ չգնաս։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես արդեն չգիտեի՝ ում հավատամ։
Վաճառողուհին նրան ոչ մի տեղ չէր տարել։
Մնացել էր կրպակի մոտ, մինչև մենք վերադարձանք։
Բայց Մերին մի պահ մտածել էր՝ գուցե ծնողներն իսկապես չեն վերադառնա, և այդ անծանոթ կինն է միակ մարդը, որը կօգնի իրեն։
Մենք վերադարձել էինք մոտ յոթ րոպե անց։
Ես հիշում էի՝ մեքենայից իջանք ծիծաղելով։
Ձեռքիս փուչիկ կար։
Եղբայրս տորթի տուփն էր պահել։
Երբ Մերին տեսավ մեզ, սկզբում քարացել էր։
Հետո վազել ու ինձ գրկել։
Ես ծիծաղել էի։
— Վա՜յ, բալե՛ս, էդ ինչի՞ ես էսքան վախեցել։
Մերին բարձրաձայն լաց էր եղել։
Եղբայրս ասել էր.
— Տեսեք՝ մեր փոքրիկ ոստիկանն արդեն վաճառողուհուն էլ է կանչել։
Բոլորը ծիծաղել էին։
Միայն վաճառողուհին՝ ոչ։
Նա մեզ մոտեցել էր ու ասել.
— Էսպիսի բան երեխայի հետ մի՛ արեք։
Ես այդ խոսքը հիշում էի։
Բայց տարիներով համարում էի՝ կինն ուղղակի չափազանց լուրջ էր վերաբերվել մեր կատակին։
— Իսկ հետո՞,— հարցրեցի Մերիին։
Նա պատասխանեց.
— Հետո դու ինձ ասացիր՝ հերիք է լաց լինես, տես՝ ինչ լավ նվերներ ենք բերել։
Այդ խոսքերից գլուխս կախեցի։
Հիշեցի։
Այո՛, այդպես էի ասել։
Նա շարունակեց.
— Ես վերցրի նվերը, որովհետև չէի ուզում նորից լաց լինեմ ու բոլորդ ինձ վրա ծիծաղեք։
Այդ օրը մենք լուսանկարվել էինք լճի մոտ։
Մերին նույնիսկ ժպտացել էր։
Ես այդ լուսանկարները տարիներով ցույց էի տալիս հարազատներին՝ պատմելով, թե ինչ հաջող անակնկալ ենք կազմակերպել։
Եվ ամեն անգամ ավարտում էի նույն նախադասությամբ.
«Մեր Մերին էնքան էր վախեցել, որ մտածել էր՝ իսկապես թողել ենք իրեն»։
Բոլորը ծիծաղում էին։
Իսկ Մերին լուռ նստում էր։
— Ինչո՞ւ ինձ երբեք չես ասել, որ էդքան ցավոտ էր,— հարցրի։
Աղջիկս երկար նայեց ինձ։
— Ասել եմ։
Հետո սկսեց հիշեցնել։
Տասը տարեկանում, երբ ընտանեկան հավաքույթի ժամանակ պատմությունը կրկին պատմել էի, Մերին ասել էր.
— Մա՛մ, էդ օրը վատ էր։
Ես պատասխանել էի.
— Բա՛լես, արդեն մեծ աղջիկ ես, հո մինչև հիմա չե՞ս նեղացել։
Տասներկու տարեկանում խնդրել էր այլևս չպատմել։
Ես ծիծաղել էի.
— Էդ պատմությունը մեր ընտանիքի ամենազվարճալի հիշողություններից է։
Տասնհինգ տարեկանում, երբ դարձյալ հիշեցրել էի հյուրերի առաջ, Մերին դուրս էր եկել սենյակից։
Ես բոլորին ասել էի.
— Դեռ նեղանում է մեր հին կատակից։
Հիմա այդ բոլոր պահերն ուրիշ կերպ էի տեսնում։
Նա չէր լռել։
Ես չէի լսել։
Այդ պահին դուռը բացվեց։
Արսենը տուն եկավ։
Տեսնելով Մերիի աչքերը՝ անհանգստացավ։
— Ի՞նչ է եղել։
Դուստրս ուղղվեց։
— Պա՛պ, ես մամային պատմում էի էն օրը, երբ Սևանի մոտ ինձ թողել էիք։
Արսենի դեմքը փոխվեց։
— Մերի՛…
— Դու հիշո՞ւմ ես։
Նա գլխով արեց։
— Հիշում եմ։
— Դու՞ էլ էիր կարծում, որ դա զվարճալի էր։
Ամուսինս երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Սկզբում՝ հա՛։ Բայց երբ քեզ տեսա լաց լինելիս, հասկացա, որ վատ բան ենք արել։
Մերին զարմացած հարցրեց.
— Ուրեմն ինչո՞ւ երբեք չասացիր։
Արսենը նստեց։
— Որովհետև հետո բոլորը էդ դեպքը կատակ էին անվանում։ Ես էլ չէի ուզում նորից բացել։
Մերին նայեց հորը։
— Այսինքն՝ դու էլ գիտեիր, բայց թողնում էիր, որ շարունակեն ծիծաղել։
Արսենը գլուխը կախեց։
— Հա՛։
Այդ պատասխանն ավելի ծանր էր, քան ցանկացած արդարացում։
Այդ երեկո Մերին պատմեց նաև մի բան, որը երբեք չէինք նկատել։
Այդ ուղևորությունից հետո նա սկսում էր անհանգստանալ, երբ մեզ չէր տեսնում պայմանավորված տեղում։
Դպրոցից տուն վերադառնալիս, եթե ուշանում էի, բազմիցս զանգում էր։
Երբ ընկերուհիները ճանապարհին մի պահ հեռանում էին, անմիջապես փնտրում էր նրանց։
— Ես գիտեմ, որ արդեն մեծ եմ,— ասաց նա։— Գիտեմ, որ դուք իրականում չէիք պատրաստվում ինձ թողնել։ Բայց ինը տարեկան երեխայի զգացածը մի օրում չի վերանում։
Նրա ձայնը հանգիստ էր։
Նա չէր փորձում մեզ մեղադրել իր կյանքի բոլոր դժվարությունների համար։
Պարզապես ուզում էր, որ այդ յոթ րոպեն վերջապես դադարի զվարճալի պատմություն համարվել։
Հաջորդ օրը զանգեցի եղբորս։
Պատմեցի մեր խոսակցությունը։
Նա սկզբում ծիծաղեց։
— Էսքան տարի հետո Մերին էդ կատակի համա՞ր է նեղացել։
Ես նրան ընդհատեցի։
— Մի՛ ծիծաղիր։
Եղբայրս լռեց։
— Մերին էն օրը մտածել է, որ մենք իրեն թողել ենք։ Գնացել է անծանոթ կնոջից օգնություն խնդրելու։
— Բայց մենք մոտակայքում էինք։
— Էդ մենք գիտեինք։ Ինքը չգիտեր։
Եղբայրս երկար ժամանակ ոչինչ չասաց։
Վերջում միայն պատասխանեց.
— Էդպես չեմ մտածել։
Ասացի.
— Ես էլ։ Հենց դա է խնդիրը։
Նանեի ծննդյան ծրագրերը փոխեցինք։
Այլևս ոչ ոք չէր թաքնվելու՝ ձևացնելու համար, թե երեխային մոռացել են։
Փոխարենը բակում սովորական սեղան պատրաստեցինք։
Փուչիկները կախեցինք։
Նվերները դրեցինք մի մեծ տուփի մեջ։
Նանեն տեսավ, որ բոլորս հավաքված ենք իրեն շնորհավորելու։
Եվ ուրախացավ։
Առանց վախենալու։
Առանց փնտրելու, թե որտեղ են բոլորը։
Այդ օրը Մերին նույնպես եկավ։
Ես նրա կողքին նստեցի։
— Շնորհակալ եմ, որ պատմեցիր,— ասացի։
Նա նայեց ինձ։
— Ես չէի ուզում փչացնել Նանեի ծնունդը։
— Չես փչացրել։
Մի քիչ լռեցի։
— Ես կփչացնեի, եթե նորից նույն բանն անեի։
Մի քանի շաբաթ անց Մերին հայտարարեց, որ աշխատանքի առաջարկ է ստացել մեկ այլ քաղաքում։
Ուզում էր տեղափոխվել։
Նախկինում հավանաբար կփորձեի նրա համար մեծ անակնկալ կազմակերպել։
Հարազատներին գաղտնի կհրավիրեի։
Գուցե նույնիսկ հրաժեշտի միջոցառում կպատրաստեի՝ առանց ասելու։
Այս անգամ հարցրի.
— Մերի՛, ուզում ես՝ ճանապարհելու համար բոլորս հավաքվե՞նք, թե հանգիստ գնաս։
Նա մի պահ մտածեց։
— Ուզում եմ, որ միայն դու ու պապան գաք կայարան։
— Լավ։
Նա զարմացած ժպտաց։
— Ոչ մի անակնկա՞լ։
— Ոչ մի անակնկալ, որը դու չես ուզում։
Մեկնելու օրը գնացինք կայարան։
Արսենը օգնեց պայուսակը դնել մեքենայից դուրս։
Ես Մերիին մի փոքրիկ տուփ տվեցի։
Նա զգուշորեն բացեց։
Ներսում իր սիրած թխվածքներն էին։
— Մա՛մ, էս ի՞նչ է։
— Ճանապարհի համար։ Եթե չուզես, կարող ես չտանել։
Մերին ժպտաց։
— Կտանեմ։
Հետո ինձ գրկեց։
Երկար։
Երբ բաց թողեց, ասաց.
— Ես քեզ սիրում եմ, մա՛մ։ Բայց էն օրը դեռ ցավոտ եմ հիշում։
Աչքերս լցվեցին։
— Գիտեմ։
Նա գլուխը դրեց ուսիս։
— Ուզում եմ, որ էս անգամ չասես՝ մոռացի՛ր։
— Չեմ ասի։
Երբ Մերին նստեց գնացքը, մենք կանգնած էինք հարթակում։
Նա պատուհանից ձեռքով արեց։
Ես էլ։
Գնացքը շարժվեց։
Մի քանի րոպե անց հեռախոսս զանգեց։
Մերին էր։
— Մա՛մ, ամեն ինչ լավ է։ Պարզապես ուզում էի ասել՝ հասնելուց հետո ինքս կզանգեմ։
— Լավ, աղջի՛կս։
— Ու եթե մի քիչ ուշ զանգեմ, չվախենաս։
Ես ժպտացի։
— Չեմ վախենա։ Գիտեմ՝ ճանապարհին ես։
Անջատեցի ու նայեցի Արսենին։
Նա կամաց ասաց.
— Տասնչորս տարի մենք էդ յոթ րոպեն կատակ էինք համարում։
Ես պատասխանեցի.
— Իսկ Մերին ամբողջ կյանքում փորձում էր մեզ բացատրել, որ իր համար կատակ չէր։
Այդ երեկո, երբ տուն վերադարձանք, առաջին անգամ ընտանեկան զրույցում ոչ ոք չպատմեց Սևանի մոտ տեղի ունեցած «զվարճալի դեպքը»։
Դրա փոխարեն սպասեցինք Մերիի զանգին։
Նա խոստացել էր հասնելուն պես զանգել։
Եվ մենք հավատացինք նրան։
