Մայրս ամբողջ հղիության ընթացքում ծխել էր, իսկ ես մանկուց հազիվ էի շնչում։ Ամեն անգամ, երբ խնդրում էի դադարեցնել ծխելը, նա բարկանում էր։ Բայց երբ մի օր դպրոցից ինձ անգիտակից վիճակում հիվանդանոց տեղափոխեցին, պատահաբար լսեցի մորս խոստովանությունը, որը նա տարիներ շարունակ թաքցրել էր ինձնից…
Ինչքան ինձ հիշում եմ, մայրս միշտ ծխախոտի հոտ է ունեցել։
Այդ հոտն ամենուր էր։
Խոհանոցում։
Վարագույրների մեջ։
Բազմոցի վրա։
Մեքենայում։
Երբեմն նույնիսկ դպրոցական հագուստիցս էր ծխախոտի հոտ գալիս։
Փոքր ժամանակ կարծում էի՝ բոլոր տներում է այդպես։
Չէի հասկանում, թե ինչու եմ մյուս երեխաներից ավելի հաճախ հազում։
Ինչու ֆիզկուլտուրայի դասին մի փոքր վազելուց հետո կրծքավանդակս սկսում է այրվել։
Ինչու սովորական մրսածությունն ինձ մոտ շաբաթներով չէր անցնում։
Միայն գիտեի, որ երբեմն շնչելը պետք եղածից շատ ավելի դժվար էր։
Մայրս՝ Անահիտը, անընդհատ ծխում էր։
Առավոտյան սուրճի հետ՝ մեկ ծխախոտ։
Ճաշից հետո՝ երկրորդը։
Եթե նյարդայնանում էր՝ ծխում էր։
Եթե հոգնում էր՝ նույնպես։
Իսկ երբ տխուր էր լինում, ավելի շատ էր ծխում։
Մեծանալուն զուգահեռ սկսեցի խնդրել, որ գոնե տան ներսում չծխի։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, դուրսը ծխիր։
Նա հառաչում էր։
— Դրսում սարսափելի ցուրտ է։
— Բայց ծխից կուրծքս ցավում է։
— Չափազանցնում ես։
Մի գիշեր այնքան ուժեղ հազից արթնացա, որ աչքերիցս արցունքներ էին հոսում։
Դուրս եկա ննջասենյակից։
Մայրս հյուրասենյակում էր՝ բազմոցին նստած, մատների արանքում ծխախոտ։
— Մա՛մ, խնդրում եմ,— շշնջացի։— Թոքերս ցավում են։ Գոնե հիմա հանգցրու։
Նրա դեմքի արտահայտությունը կտրուկ փոխվեց։
Հանկարծ բարկացավ։
— Դադարի՛ր ամեն ինչի համար ինձ մեղադրել։
Ապշեցի։
— Ես քեզ չեմ մեղադրում։
— Մեղադրում ես։
— Ուղղակի ուզում եմ, որ դադարեցնես ծխելը։
Նա վեր կացավ։
— Սա իմ տունն է։ Կծխեմ, եթե ուզենամ։
Ոչինչ չպատասխանեցի։
Վերադարձա սենյակ, սրբիչ դրեցի դռան տակ և բացեցի պատուհանը, թեև դրսում սառնամանիք էր։
Այդ գիշերվանից հետո ավելի հազվադեպ էի խնդրում մորս դադարեցնել ծխելը։
Չէի ուզում նորից վիճել։
Բայց մի բան չգիտեի։
Ամեն անգամ, երբ խոսում էի ծխախոտի մասին, ակամա դիպչում էի մի վերքի, որը մայրս տարիներ շարունակ թաքցրել էր։
Մի քանի տարի անց դպրոցում տեղի ունեցավ այն, ինչից հետո մեր կյանքն ամբողջովին փոխվեց։
Ֆիզկուլտուրայի դասին վազում էինք։
Հազիվ էի երկրորդ շրջանն ավարտել, երբ հանկարծ կրծքավանդակս սեղմվեց։
Կանգ առա։
Փորձեցի խորը շունչ քաշել։
Չկարողացա։
Կարծես օդն ինչ-որ տեղ կանգ էր առել ու չէր հասնում թոքերիս։
Ուսուցիչս վազեց դեպի ինձ։
— Արմե՛ն, լա՞վ ես։
Փորձեցի պատասխանել, բայց բառերը դուրս չէին գալիս։
Աչքերիս առաջ ամեն ինչ սկսեց պտտվել։
Հաջորդ բանը, որ հիշում եմ, մարզադահլիճի հատակին պառկած լինելն էր։
Ինչ-որ մեկը շտապօգնություն էր կանչում։
Հիվանդանոցում ինձ թթվածին միացրին։
Քսան րոպե անց մայրս եկավ։
Երբ դռան մոտից տեսավ ինձ հիվանդանոցային մահճակալին՝ քթիս տակ թթվածնի խողովակով, քարացավ։
Դեմքը գունատվեց։
— Աստվա՛ծ իմ։
Նա վազեց դեպի ինձ։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Չէի կարողանում շնչել։
Այդ պահին բժիշկը մտավ հիվանդասենյակ։
Սկսեց հարցեր տալ։
— Որքա՞ն ժամանակ է՝ շնչառական խնդիրներ ունի։
Մայրս շտապ պատասխանեց.
— Երբեմն հիվանդանում է։
Նայեցի նրան։
— Տարիներ շարունակ։
Նա շրջվեց իմ կողմը։
— Տարինե՞ր։
— Այո՛, մա՛մ։
Բժիշկը շարունակեց.
— Ձեր տանը որևէ մեկը ծխո՞ւմ է։
Մայրս հայացքն իջեցրեց։
— Ես։
— Որքա՞ն հաճախ։
Նա տատանվեց։
Ես պատասխանեցի.
— Ամեն օր։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Հետո բժիշկը հարցրեց.
— Իսկ հղիության ընթացքում ծխե՞լ եք։
Մորս դեմքից ամբողջ գույնն անհետացավ։
Մի քանի վայրկյան ոչինչ չասաց։
Վերջապես շշնջաց.
— Այո՛։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում
Առաջին մեկնաբանություն
Հետազոտությունները շարունակվեցին մի քանի ժամ։
Բժիշկները ստուգում էին շնչառությունս, թթվածնի մակարդակը և փորձում հասկանալ, թե ինչն էր առաջացրել այդքան ուժեղ նոպան։
Մայրս ամբողջ ժամանակ նստած էր կողքիս։
Գրեթե չէր խոսում։
Երբեմն նայում էր ինձ, հետո անմիջապես հայացքը շեղում։
Վերջապես բժիշկը վերադարձավ։
Բացատրեց, որ շնչառական խնդիրներս պատշաճ բուժման և հետագա հսկողության կարիք ունեն։
Նա նաև ասաց, որ ծխախոտի ծխի երկարատև ազդեցությունը կարող է խորացնել շնչառական ախտանիշները։
Մայրս լուռ նայում էր հատակին։
Հետո բժիշկը խնդրեց, որ նա մի քանի րոպեով դուրս գա իր հետ։
Դուռը կիսաբաց մնաց։
Ես չէի փորձում գաղտնալսել։
Բայց հանկարծ լսեցի մորս լացի ձայնը։
— Ես երբեք չէի ուզում ծխող դառնալ,— շշնջում էր նա։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
Բժիշկն ինչ-որ բան հարցրեց, բայց նրա խոսքերը լավ չլսեցի։
Հետո մայրս շարունակեց.
— Հինգ ամսական հղի էի, երբ ամուսինս մահացավ։
Քարացա։
Հայրս։
Դավիթը։
Մայրս գրեթե երբեք նրա մասին չէր պատմում։
Գիտեի միայն, որ մահացել է մինչև իմ ծնվելը։
— Ես քսանինը տարեկան էի,— ասաց մայրս։— Մենք պետք է միասին մեծացնեինք մեր երեխային։ Նա արդեն ներկել էր մանկական սենյակի պատերը։
Նրա ձայնը կոտրվեց։
— Հետո մի երեկո վթար տեղի ունեցավ։
Երկար լռություն տիրեց։
— Հիշում եմ՝ հուղարկավորությունից հետո հիվանդանոցի մոտ նստած էի։ Ինչ-որ մեկն ինձ ծխախոտ առաջարկեց։
Մայրս ավելի ուժեղ սկսեց լաց լինել։
— Մինչ այդ գրեթե չէի ծխել։
Այդ խոսքերն ապշեցրին ինձ։
Ամբողջ կյանքում կարծում էի, թե մայրս միշտ է ծխող եղել։
Իսկ հիմա պարզվում էր՝ եղել է ժամանակ, երբ նա գրեթե ծխախոտ չէր օգտագործում։
— Վերցրի, որովհետև ձեռքերս չէին դադարում դողալ,— շարունակեց մայրս։— Մի քանի րոպե ինձ թվաց, թե ներսումս ամեն ինչ լռեց։
Բժիշկը ցածրաձայն ինչ-որ բան ասաց։
Մայրս պատասխանեց.
— Հաջորդ օրը նորից ծխեցի։ Հետո՝ մյուս օրը։ Եվ այդպես շարունակ։
Աչքերս փակեցի։
Փորձեցի պատկերացնել մորս երիտասարդ ժամանակ։
Քսանինը տարեկան։
Հղի։
Միայնակ։
Ամուսնու հուղարկավորությունից հետո նստած հիվանդանոցի մոտ՝ չիմանալով, թե ինչպես պիտի ապրի հաջորդ օրը։
Նա շարունակեց.
— Ինքս ինձ ասում էի, որ երեխայի ծնվելուց հետո կդադարեցնեմ։
Նորից լռեց։
Հետո նրա ձայնը հազիվ լսելի դարձավ։
— Բայց հետո որդուս տուն բերեցի։ Մենակ։







