Հինգաստղանի հյուրանոցում մի հարուստ կին դիտմամբ սուրճը թափեց հատակին ու բոլոր հյուրերի առաջ պահանջեց, որ ծնկի գամ և ձեռքերով հավաքեմ։ «Ձեր նմաններին դրա համար են վարձում»,— ծիծաղեց նա։ Ես արդեն կռացել էի, երբ սրահի մյուս ծայրից լսվեց որդուս ձայնը. «Մա՛մ, եթե դու հիմա ծնկի գաս, ես էլ եմ ծնկի գալու քո կողքին»։ Բայց ամենասարսափելին այն էր, որ այդ կինը որդուս տեսնելուն պես ասաց. «Դու՞։ Իսկ դու ինձ ասում էիր, որ մայրդ վաղուց մահացել է»…
Ես Լուսինեն եմ, հիսունչորս տարեկան։
Արդեն յոթ տարի Երևանի հյուրանոցներից մեկում մաքրուհի էի աշխատում։
Ամուսնուս մահից հետո որդուս՝ Գոռին, մենակ էի մեծացրել։ Նա սովորել էր, լավ աշխատանք գտել, հետո սկսել շփվել հարուստ ընտանիքների հետ։
Վերջին երկու տարիներին հազվադեպ էր ինձ այցելում։
Երբեմն ասում էր.
— Մա՛մ, ընկերներիս մոտ մի՛ պատմիր, թե որտեղ ես աշխատում։ Մարդիկ սխալ կհասկանան։
Ես չէի վիճում։
Մտածում էի՝ երիտասարդ է, կանցնի։
Այդ առավոտ հյուրանոցի սրահում սպասարկում էինք գործարար հյուրերի խմբի։
Կանանցից մեկը դժգոհեց, որ իր սուրճը բավական տաք չէ։
Երբ առաջարկեցի փոխել, նա բաժակը շրջեց։
Սուրճը թափվեց հատակին։
— Հավաքի՛ր,— հրամայեց։
Ես վերցրի մաքրման պարագաները։
— Ո՛չ, այդպես չէ։ Ծնկի՛ իջիր։
Նրա կողքին նստած մարդիկ սկսեցին անհարմար շարժվել։
Ես զգացի, թե ինչպես են այտերս այրվում։
Հենց այդ պահին հայտնվեց Գոռը։
Նա մոտեցավ մեզ։
— Մա՛մ, մի՛ արա։
Կինը շրջվեց։
— Գո՞ռ։ Սա քո մա՞յրն է։
Որդիս գունատվեց։
— Այո։
Կինը բարձր ծիծաղեց։
— Հետաքրքիր է։ Դու աղջկաս ասել էիր, որ մայրդ մահացել է։
Ես նայեցի որդուս։
Եվ առաջին անգամ կյանքում ինձ թվաց, թե ավելի լավ կլիներ, որ նա այդ օրը ընդհանրապես չգար։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 
Առաջին մեկնաբանություն
Գոռը կանգնած էր իմ ու այդ կնոջ միջև։
— Լուսի՛ն տիկին, ներողություն խնդրեք մորիցս,— ասաց նա։
Կինը զարմացած նայեց։
— Դու ինձնի՞ց ես պահանջում ներողություն խնդրել։
— Այո։
— Հիշեցնե՞մ՝ ում հետ ես խոսում։
Այդ կինը Գոռի ընկերուհու՝ Միլենայի մայրն էր։ Նրա ամուսինն ազդեցիկ գործարար էր, իսկ Գոռը ամիսներ շարունակ փորձում էր աշխատանքի անցնել նրանց ընկերությունում։
Հանկարծ ամեն ինչ հասկացա։
Որդիս ինձ պարզապես չէր թաքցրել։
Նա ուրիշ մարդկանց պատմել էր, թե ես այլևս ողջ չեմ։
— Գո՛ռ,— կամաց ասացի,— դու իսկապե՞ս այդպես ես ասել։
Նա չհամարձակվեց աչքերիս նայել։
— Մա՛մ, հետո կբացատրեմ։
— Ո՛չ։ Հիմա։
Նա երկար լռեց։
— Այո։ Ասել եմ։
Կարծես ինչ-որ մեկը ներսից հարվածեց ինձ։
Ես յոթ տարի ուրիշների սենյակներն էի մաքրել, որ որդիս համալսարանի վարձը վճարելու դժվարություն չունենա։
Իսկ նա իմ աշխատանքից այնքան էր ամաչել, որ նախընտրել էր ինձ մահացած ներկայացնել։
Այդ պահին մոտեցավ հյուրանոցի հերթափոխի կառավարիչը։
Նա տեսել էր թափված սուրճն ու լսել աղմուկը։
Կինը սկսեց բողոքել, թե իրեն վատ են սպասարկել։
Բայց կողքի սեղանի հյուրերից մեկը միջամտեց։
— Ես ամեն ինչ տեսա։ Այդ կինը դիտմամբ շրջեց բաժակը և աշխատակցին նվաստացրեց։
Կառավարիչը խնդրեց հյուրին հեռանալ սրահից՝ հարցը պարզաբանելու համար։
Կինը վերցրեց պայուսակը։
— Գո՛ռ, հույս ունեմ՝ հասկանում ես, թե ինչ ես կորցնում։
Որդիս հանգիստ պատասխանեց.
— Այսօր արդեն հասկացա։
Աշխատանքային հերթափոխս ավարտելուց հետո Գոռին գտա հյուրանոցի դիմաց։
Նա նստած էր աստիճաններին։
— Մա՛մ, կներես։
— Ինչո՞ւ ասացիր, որ մահացել եմ։
Նա սկսեց պատմել, որ Միլենայի ընտանիքում բոլորը բարձր պաշտոններ ու սեփական գործեր ունեին։
Երբ առաջին անգամ հարցրել էին իր ծնողներից, խառնվել էր։
Սկզբում ասել էր, թե մայրը չի աշխատում։
Հետո հոր մահվան մասին պատմելիս այնպես էր խոսել, որ նրանք կարծել էին՝ երկու ծնողներն էլ մահացել են։
Իսկ ինքը չէր ուղղել այդ թյուրիմացությունը։
— Ամաչո՞ւմ էիր ինձնից,— հարցրի։
— Այո,— շշնջաց։— Եվ հիմա շատ եմ ամաչում դրա համար։
Արցունքները հոսեցին աչքերիցս։
— Գո՛ռ, ես աղքատ լինելուց երբեք չեմ ամաչել։ Բայց այսօր առաջին անգամ ամաչեցի, որովհետև սեփական որդիս ինձ ուրացել էր։
Նա փորձեց ձեռքս բռնել։
Ես հեռացա։
— Ինձ ժամանակ է պետք։
Երկու շաբաթ անց Գոռը եկավ տուն։
Հետը Միլենան էր։
Աղջիկը կանգնեց դռան առաջ ու ասաց.
— Լուսինե՛ տիկին, ես չգիտեի, որ մայրս ձեզ այդպես է վերաբերվել։ Գոռն ինձ ամեն ինչ պատմել է։ Ես ուզում էի անձամբ ներողություն խնդրել։
Ես նրանց ներս հրավիրեցի։
Գոռը սեղանին դրեց մի թուղթ։
Դա իր աշխատանքի ընդունման առաջարկին տված մերժման նամակի պատճենն էր։
— Ես այդ մարդկանց ընկերությունում չեմ աշխատելու,— ասաց։— Ու արդեն նոր տեղ եմ դիմել։
Նայեցի որդուս։
— Գո՛ռ, ես քեզանից աշխատանք կորցնել չէի պահանջում։
— Գիտեմ։ Ուղղակի չեմ ուզում ամբողջ կյանքում ինձնից ամաչել։
Այդ երեկո առաջին անգամ երկար խոսեցինք՝ առանց արդարացումների։
Ես նրան միանգամից չներեցի։
Բայց հաջորդ կիրակի, երբ գնացինք շուկա, Գոռը հանդիպեց իր ծանոթներից մեկին։
Տղամարդը հարցրեց.
— Իսկ սա ո՞վ է։
Որդիս մոտեցավ ինձ, ձեռքը դրեց ուսիս ու ասաց.
— Մայրս է՝ Լուսինեն։ Նա է ինձ մեծացրել։
Այդ փոքրիկ նախադասությունը յոթ տարվա իմ ամենածանր աշխատանքի դիմաց ստացած ամենաթանկ շնորհակալություններից մեկն էր։
