Ամուսնուս հին բաճկոնի գրպանում գտա վերջին վեց ամիսների ավտոբուսի տոմսերը։ Բոլորն էլ նույն քաղաքն էին տանում, իսկ հակառակ կողմում ձեռքով գրված էր նույն հասցեն։ Նա ինձ ասում էր, թե շաբաթ օրերին աշխատանքի է գնում։ Երբ առանց զգուշացնելու հասա այդ հասցեով, դուռը բացեց մոտ տասնութ տարեկան մի տղա։ Ինձ տեսնելուն պես ասաց. «Դուք Լուսինե՞ն եք։ Ես ձեր լուսանկարը տեսել եմ։ Արթուր քեռին ասում էր, որ մի օր անպայման կգաք, բայց հույս ուներ՝ մինչև այդ ամեն ինչ կհասցնի ուղղել»։ Իսկ երբ տղան ինձ ներս հրավիրեց, առաջին բանը, որ տեսա, պատից կախված ամուսնուս աշխատանքային հին բաճկոնն էր՝ ամբողջովին պատռված թևքով…
Ամուսնուս՝ Արթուրի հետ քսանմեկ տարի ամուսնացած էինք։
Նա շինարարական կազմակերպությունում էր աշխատում։ Լավ վարպետ էր, բայց վերջին տարիներին ավելի լռակյաց էր դարձել։
Երբեմն աշխատանքից գալիս էր ու առանց ընթրելու քնում։
Ես մտածում էի՝ հոգնած է։
Մեր երկու երեխաներն արդեն մեծ էին։ Տան վարկը գրեթե մարել էինք, ու ես հույս ունեի, որ վերջապես ավելի հանգիստ կապրենք։
Բայց վեց ամիս առաջ Արթուրը սկսեց շաբաթ օրերին էլ տնից դուրս գալ։
— Լրացուցիչ պատվերներ ունենք,— ասում էր։— Մի քանի ամիս պիտի աշխատեմ։
Ես չէի կասկածում։
Մինչև այն օրը, երբ որոշեցի նրա հին բաճկոնը լվանալ։
Գրպանում վեց ավտոբուսի տոմս գտա։
Բոլորը դեպի Հրազդան էին։
Յուրաքանչյուրի հետևում նույն փողոցն ու տան համարն էր գրված։
Սկզբում մտածեցի՝ գուցե պատվիրատուի հասցեն է։
Բայց ինչո՞ւ ամեն ամիս նոր տոմսի վրա նույն հասցեն պիտի գրեր։
Արթուրը սովորաբար ամեն ինչ հեռախոսի մեջ էր պահում։
Հաջորդ շաբաթ օրը, երբ հերթական անգամ աշխատանքի գնաց, ես էլ ճանապարհ ընկա։
Հասա նշված հասցեով։
Փոքրիկ սեփական տուն էր՝ բակի վերջում կիսավեր արհեստանոցով։
Թակեցի դուռը։
Մի երիտասարդ տղա բացեց։
— Արթուրի՞ն եք փնտրում։
Ես քարացա։
— Դու նրան ճանաչո՞ւմ ես։
Տղան ժպտաց։
— Իհարկե։ Նա ամեն ամիս գալիս է։ Դուք Լուսինե՞ն եք։
Երբ գլխով արեցի, տղայի ժպիտը մարեց։
— Ուրեմն նա ձեզ դեռ ոչինչ չի պատմե՞լ։
Ես զգացի, որ ոտքերս թուլանում են։
— Ի՞նչ պիտի պատմեր։
Տղան մի կողմ քաշվեց։
— Ավելի լավ է՝ ներս եկեք։ Մի բան կա, որ դուք պետք է տեսնեք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 
Առաջին մեկնաբանություն
Տունը փոքր էր։
Խոհանոցում հին սեղան կար, պատուհանի մոտ՝ երկու ծաղկաման։
Տղան ինձ տարավ դեպի բակի արհեստանոցը։
Ներսում շինարարական գործիքներ էին, փայտե պահարան և աշխատանքի համար նախատեսված մեծ սեղան։
Պատից կախված էր Արթուրի հին բաճկոնը։
Ես ճանաչեցի այն։
Վեց տարի առաջ հենց ես էի կարել թևքի պատռված տեղը։
Բայց հիմա այդ հատվածը նորից բացված էր։
— Սա այստեղ ինչո՞ւ է,— հարցրի։
Տղան լռեց։
Հետո ասաց.
— Այդ բաճկոնը հայրս էր պահել։
— Քո հա՞յրը։
— Այո։ Նա հիմա տանն է, բայց դժվարությամբ է քայլում։
Տղան ինձ ուղեկցեց մյուս սենյակ։
Այնտեղ նստած էր մոտ հիսուն տարեկան տղամարդ՝ ձեռնափայտը կողքին։
Նա ինձ տեսնելով միանգամից լրջացավ։
— Լուսինե՞ն եք։
— Այո։
Տղամարդը դանդաղ վեր կացավ։
— Ես Սուրենն եմ։ Ձեր ամուսնու նախկին գործընկերը։
Ես նրա անունը լսել էի։
Բայց երբեք չէի հանդիպել։
Արթուրը տարիներ առաջ մի անգամ ասել էր, որ Սուրենը աշխատանքային վթարի է ենթարկվել։
Հետո այդ թեմային գրեթե չէինք անդրադարձել։
— Արթուրն այստեղ ի՞նչ է անում,— հարցրի։
Սուրենը նայեց որդուն։
— Նարե՛կ, գնա մի քիչ բակ։
Տղան դուրս եկավ։
Սուրենը նստեց ու ձեռքով ցույց տվեց դիմացի աթոռը։
— Ձեր ամուսինը վեց տարի է՝ իրեն չի ներում մի բանի համար։
Ես նստեցի։
Վեց տարի առաջ նրանք միասին շինհրապարակում էին աշխատում։
Սուրենը ծանր վնասվածք էր ստացել՝ մետաղական հարթակից ընկնելու հետևանքով։
Դեպքը քննվել էր։
Պարզվել էր, որ աշխատանքային անվտանգության կազմակերպման մեջ լուրջ թերություններ են եղել։
Սուրենը երկար բուժվել էր։
Այլևս չէր կարողացել նախկին ծանր աշխատանքին վերադառնալ։
— Իսկ Արթուրը ի՞նչ կապ ուներ,— հարցրի։
Սուրենը երկար մտածեց։
— Նա մեր խմբի ավագն էր։ Այդ օրը նկատել էր, որ հարթակի մի ամրացում խնդիր ունի։ Ասել էր պատասխանատուին, բայց աշխատանքը ժամանակին չէր կանգնեցվել։ Արթուրն էլ չէր պնդել։
Ես հիշեցի, թե ինչպես էր ամուսինս այդ օրերին տուն գալիս։
Լուռ էր։
Գիշերները հազվադեպ էր քնում։
Բայց ես կարծում էի՝ պարզապես աշխատավայրի դժբախտ դեպքն է ծանր տարել։
Սուրենը շարունակեց.
— Ես Արթուրին չեմ մեղադրում, թե ինքն է ինձ գցել։ Վթարի պատասխանատվությունը մի մարդու վրա չէր։ Բայց նա համոզված է, որ եթե ավելի համառ լիներ, գուցե ամեն ինչ այլ կերպ լիներ։
— Իսկ ինչո՞ւ հենց հիմա է գալիս։
Սուրենը նայեց դեպի պատուհանը։
— Նարեկի պատճառով։
Նարեկը տեխնիկական քոլեջում էր սովորում։
Ուզում էր էլեկտրամոնտաժային աշխատանքներ անել։
Բայց մասնագիտական գործիքներ ու գործնական փորձ ձեռք բերելու հնարավորություն քիչ ուներ։
Անցյալ տարի Արթուրը պատահաբար հանդիպել էր Սուրենին։
Պարզել էր, որ Նարեկը փորձում է աշխատանք գտնել, բայց ուսմանը զուգահեռ լավ տեղ չի գտնում։
Առաջարկել էր օգնել։
Սկզբում Սուրենը մերժել էր։
— Ես չեմ ուզում, որ ինձ խղճաս։
Բայց Արթուրը պատասխանել էր.
— Քեզ չեմ խղճում։ Տղան մասնագիտություն է սովորում։ Կարող եմ նրան մի քանի բան սովորեցնել։
Այդպես սկսել էր գալ։
Ամիսը երկու շաբաթ օր։
Նարեկին օգնում էր գործիքները ճիշտ օգտագործել, սովորեցնում էր գծագրեր կարդալ և անվտանգ աշխատանքի հիմնական կանոնները։
Երբեմն միասին փոքրիկ պատվերներ էին կատարում՝ այնպիսիք, որոնք Նարեկի պատրաստվածությանը համապատասխանում էին։
— Իսկ ինձ ինչո՞ւ չէր ասում,— շշնջացի։
Սուրենը պատասխան չուներ։
Հետո ասաց.
— Այդ հարցը պիտի իրեն տաք։
Այդ պահին բակից մեքենայի ձայն լսվեց։
Արթուրն էր։
Նա արհեստանոց մտավ ձեռքին գործիքների տուփով։
Երբ ինձ տեսավ, կանգ առավ։
— Լուսի՞ն։
Ես մոտեցա։
— Դու այստեղ վեց ամիս ես գալիս, իսկ ինձ ասում ես՝ աշխատանքում ես։
Նա տուփը դրեց սեղանին։
— Ես ուզում էի պատմել։
— Ե՞րբ։
Չպատասխանեց։
— Երբ վեց տարի առաջ Սուրենին վնասվածքով հիվանդանոց տարան, դու ինձ գրեթե ոչինչ չասացիր։ Հիմա էլ ես իմանում եմ ամեն ինչ օտար մարդկանցից։
Արթուրը նստեց աթոռին։
Երկար ժամանակ ոչինչ չէր խոսում։
Հետո ասաց.
— Որովհետև ես ամաչում եմ այդ օրվանից։
Ես լռեցի։
— Ես նկատել էի խնդիրը։ Ասել էի վարպետին։ Նա պատասխանել էր՝ պատվերը պիտի ավարտենք, հետո կստուգենք։ Ես կարող էի պահանջել դադարեցնել աշխատանքը։ Չարեցի։ Մտածեցի՝ երևի ինքն ավելի լավ գիտի։
Նրա ձայնը դողաց։
— Հետո Սուրենն ընկավ։
Ես նստեցի կողքին։
— Արթո՛ւր, դու այդ ժամանակ ամեն ինչ պատմե՞լ էիր քննությանը։
Նա գլխով արեց։
— Այո։ Բայց դա ոչինչ չփոխեց Սուրենի վիճակում։
Մենք երկար խոսեցինք։
Ես առաջին անգամ հասկացա՝ ամուսինս ոչ թե պարզապես ուրիշի ընտանիքին օգնելու գաղտնի գործ ուներ, այլ տարիներով ապրում էր մի սխալի հիշողությամբ։
Բայց դա չէր նշանակում, որ կարող էի անտեսել նրա սուտը։
— Դու մտածե՞լ ես, թե ես ինչ կզգամ, երբ իմանամ,— հարցրի։
Նա նայեց ինձ։
— Վախենում էի, որ կասես՝ ինչի՞ ես ուրիշ ընտանիքի համար ժամանակ ծախսում։
Ես զարմացա։
— Իսկ երբևէ նման բան ասե՞լ եմ։
— Ոչ։
— Ուրեմն ինչո՞ւ որոշեցիր իմ փոխարեն։
Արթուրը գլուխը կախեց։
— Չգիտեմ։
Այդ պատասխանը գուցե ամենաճիշտն էր։
Նա չէր փորձում իրեն հերոս ներկայացնել։
Չէր ասում, թե ամեն ինչ արել է միայն բարությունից։
Պարզապես չէր կարողացել պատմել մի բանի մասին, որը իրեն տարիներով անհանգստացնում էր։
Երբ պատրաստվում էինք գնալ, Նարեկը մոտեցավ։
— Լուսինե՛ տիկին, կներեք, որ ձեզ անսպասելի այսպիսի պատմության մեջ գցեցի։
Ես ժպտացի։
— Դու ներողություն խնդրելու պատճառ չունես։
Նա մի պահ տատանվեց։
Հետո ասաց.
— Արթուր քեռին միշտ ձեր մասին է խոսում։ Մի անգամ ձեր լուսանկարն էր ցույց տվել, երբ պատմում էր, որ երիտասարդ ժամանակ միասին եք սկսել տուն կառուցել։
Այդպես էր ճանաչել ինձ։
Հետո տղան ավելացրեց.
— Ես ուզում եմ, որ իմանաք՝ նրան չեմ սպասում, որ անվերջ ինձ օգնի։ Հաջորդ տարի արդեն աշխատանքի փորձաշրջանի եմ գնալու։ Ու ուզում եմ մի օր ինքնուրույն աշխատել։
Ես նայեցի Արթուրին։
Նրա դեմքին առաջին անգամ հանգիստ ժպիտ տեսա։
Տուն վերադառնալիս ամուսինս առաջարկեց մի տեղ կանգնել սուրճ խմելու։
Մենք նստեցինք ճանապարհամերձ սրճարանում։
Ես հարցրի.
— Դու իսկապե՞ս ամեն ամիս Նարեկի՞ն ես սովորեցրել։
— Այո։
— Եվ ուրիշ ոչի՞նչ ես ինձնից թաքցնում։
Արթուրը երկար նայեց ինձ։
— Ոչ։ Բայց հասկանում եմ, թե ինչու հիմա դժվար ես հավատում։
Ես գլխով արեցի։
Հետո ասացի.
— Ուզում եմ՝ Նարեկին շարունակես օգնել, եթե դա ձեզ երկուսիդ էլ պետք է։ Բայց այլևս չեմ ուզում քեզ հետևել, որ իմանամ՝ որտեղ ես։
Արթուրը համաձայնեց։
Մենք այդ օրը միանգամից չմոռացանք կատարվածը։
Բայց առաջին անգամ վեց տարվա ընթացքում նա ինձ մանրամասն պատմեց այն վթարի մասին։
Ոչ մի բան չթաքցնելով։
Մի քանի ամիս անց Նարեկը աշխատանքի ընդունվեց փոքր էլեկտրամոնտաժային ընկերությունում՝ սկսնակ մասնագետի կարգավիճակով։
Նա մեզ լուսանկար ուղարկեց։
Ձեռքին իր առաջին աշխատանքային պայմանագիրն էր։
Ներքևում գրել էր.
«Արթուր քեռի, շնորհակալ եմ։ Այսուհետ պիտի ինքս պատասխան տամ իմ աշխատանքի համար»։
Արթուրը երկար նայեց լուսանկարին։
Հետո ինձ ցույց տվեց։
— Տեսնո՞ւմ ես։
— Տեսնում եմ։
Նա ժպտաց։
— Սուրենն էլ է ուրախացել։
Երեկոյան մենք միասին զանգեցինք նրանց։
Սուրենը խոսում էր որդու նոր աշխատանքի մասին, Նարեկը՝ իր առաջին օրվա դժվարություններից։
Ես լսում էի ու մտածում, որ եթե այն հին բաճկոնի գրպանում տոմսերը չգտնեի, գուցե ամուսինս դեռ երկար միայնակ ապրեր իր մեղքի զգացումով։
Բայց նաև հասկանում էի մի ուրիշ բան։
Երբ մարդն իր անցյալում սխալ է արել, հետագայում ուրիշին օգնելը կարող է կարևոր լինել։
Սակայն դա չի փոխարինում սեփական ընտանիքի հետ անկեղծ խոսակցությանը։
Այդ օրվանից Արթուրն այլևս շաբաթ օրերին պարզապես չէր ասում՝ գնում եմ աշխատանքի։
Ասում էր՝ ուր է գնում, ինչի համար։
Երբեմն ես էլ էի նրա հետ գնում Սուրենենց տուն։
Եվ մի օր, երբ Նարեկը մեզ իր ձեռքով նորոգած փոքրիկ սեղանը ցույց տվեց, Արթուրը շշնջաց.
— Գիտե՞ս, Լուսի՛ն, վերջապես թվում է, որ կյանքումս մի բան ճիշտ եմ ավարտել։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Կարևորը հիմա է, Արթո՛ւր։ Ինչպես ենք ապրելու այսուհետ։
