Վեց ամիս մեր անունից քաղաքապետարան բողոքներ էին ուղարկում, որոնց մասին ոչինչ չգիտեինք։ Երբ պարզեցի՝ հեղինակը հարևանուհիս է, նա խնդրեց. «Միայն վերջին բողոքը մի՛ հերքիր»
Մեր փողոցում քսաներեք տարի եմ ապրում։ Հարևաններիս գրեթե բոլորին ճանաչում եմ։
Բայց անցած ամսվա վերջին մի բան պատահեց, որից հետո մարդիկ սկսեցին ինձ հետ բարև անգամ չփոխանակել։
Մի առավոտ շենքի մուտքի դռանը հայտարարություն փակցրին։
Քաղաքային ավտոբուսի ուշ երեկոյան ուղերթը դադարեցվում էր։ Վերջին մեքենան այսուհետ մեր կանգառով անցնելու էր ժամը իննին։
Առաջինը բարկացավ հինգերորդ հարկի Կարինեն։
Նա հիվանդանոցում էր աշխատում և հաճախ տուն էր գալիս ուշ երեկոյան։
— Հիմա ես ի՞նչ անեմ։ Ամեն օր տաքսի՞ նստեմ։
Այդ պահին հարևան Գագիկն ասաց.
— Բողոքողները թող հիմա իրենք էլ պատասխան տան։
Հետո նայեց ինձ։
— Անահի՛տ, դու ինչո՞ւ էիր պահանջում, որ երեկոյան ավտոբուսները պակասեցնեն։
Ես զարմացա։
— Ե՞ս։
— Քո անունով վեց ամսում յոթ դիմում է գնացել քաղաքապետարան։
Սկզբում մտածեցի՝ ինչ-որ մեկը շփոթել է։
Հաջորդ օրը գնացի համապատասխան բաժին։
Ինձ ցույց տվեցին դիմումների պատճենները։
Իմ անունը, մեր հասցեն, ամուսնուս անունը։
Բայց հեռախոսահամարը մեր ընտանիքից ոչ մեկինը չէր։
Եվ ոչ մի դիմում մենք չէինք ներկայացրել։
Վերջին թղթի վրա գրված էր.
«Խնդրում ենք վերականգնել ուշ երեկոյան ուղերթը։ Դրա դադարեցումն արդեն լուրջ դժվարություններ է առաջացրել բնակիչների համար»։
Երբ տեսա գրառման ձեռագիրը, մի բան հիշեցի։
Նույն կերպ էր գրում մեր հարևանուհի Սուսաննան։
Երեկոյան թակեցի նրա դուռը։
Նա ինձ տեսնելուն պես գունատվեց։
— Դու ես էս ամենը գրել, չէ՞։
Սուսաննան երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Առաջինները ես եմ գրել։ Մեծ սխալ եմ արել։ Բայց, Անահի՛տ, խնդրում եմ՝ միայն վերջին դիմումը մի՛ հերքիր։
— Ինչո՞ւ։
Նա բռնեց դռան շրջանակից։
— Որովհետև դրա պատասխանից է կախված՝ աղջիկս հաջորդ շաբաթ աշխատանք կունենա՞, թե՞ չէ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 
Շարունակություն
Սուսաննան վաթսուներկու տարեկան էր։
Մոտ տասնհինգ տարի նույն շենքում էինք ապրում։ Ամուսինը վաղուց մահացել էր։ Աղջիկը՝ Նարինեն, արդեն երեսունհինգ տարեկան էր։
Սուսաննայի հետ վատ հարաբերություններ չունեինք։ Երբեմն միասին էինք գնում շուկա, բակում նստում, զրուցում։
Բայց վերջին ամիսներին նա սկսել էր անընդհատ դժգոհել երեկոյան ավտոբուսներից։
Մեր շենքի պատուհանները նայում էին դեպի կանգառը։ Վերջին ավտոբուսը հաճախ մի քանի րոպե այնտեղ էր սպասում, հետո շարժվում։
Սուսաննան ասում էր, որ շարժիչի աղմուկը խանգարում է քնել։
— Իսկ ինչո՞ւ էիր մեր անունով բողոքներ գրում,— հարցրի։
Նա աչքերը խոնարհեց։
— Սկզբում իմ անունով գրեցի։ Հետո մտածեցի՝ մեկ հոգու բողոքը լուրջ չեն ընդունի։ Ձեր անուններն էլ ավելացրի, որ թվա՝ ուրիշ ընտանիքներ էլ են դժգոհ։
— Առանց մեզ հարցնելու՞։
— Գիտեմ, սխալ եմ արել։
Պարզվեց՝ նա թղթային դիմումներ էր ուղարկել՝ օգտագործելով մեր անուններն ու հասցեն, իսկ որպես կապի միջոց նշել էր իր հեռախոսահամարը։
Բողոքներում նշել էր ուշ երեկոյան կանգառում ավտոբուսի սպասելու, աղմուկի և արտանետումների հետ կապված խնդիրները։
Քաղաքային համապատասխան բաժինը դրանք գրանցել էր։ Հետո փոխադրող կազմակերպության տվյալների հետ միասին ուսումնասիրել էին կանգառի օգտագործումը։
Ավելի ուշ որոշել էին փոփոխել վերջին ուղերթի ժամանակը՝ հիմնավորելով ուղևորահոսքի նվազումը և կազմակերպչական ծախսերը։
Սուսաննայի դիմումները միակ պատճառը չէին եղել, բայց ներառվել էին քննարկման նյութերում։
— Իսկ հիմա ինչո՞ւ ես ուզում վերադարձնել ավտոբուսը,— հարցրի։
Նա սկսեց լաց լինել։
Երկու ամիս առաջ Նարինեն երկար գործազրկությունից հետո աշխատանք էր գտել հյուրանոցում։ Երեկոյան հերթափոխն ավարտվում էր ժամը տասնմեկին։
Մինչև ուղերթի փոփոխությունը վերջին ավտոբուսով կարողանում էր տուն վերադառնալ։
Հիմա ստիպված էր ամեն երեկո տաքսի պատվիրել։
Աշխատավարձի զգալի մասը ճանապարհին էր ծախսվում։
— Գործատուն ասել է՝ եթե չեմ կարող հերթափոխերն աշխատել, ուրիշ աշխատող կփնտրեն,— ասաց Սուսաննան։
Ես երկար նայեցի նրան։
— Դու ուրիշ մարդկանց համար անհարմարություն էիր ստեղծում, մինչև նույն դժվարությունը քո աղջկան հասավ։
Նա չառարկեց։
— Գիտեմ։
— Բայց ինչո՞ւ վերջին բողոքն էլ իմ անունով գրեցիր։
Սուսաննան լռեց։
Հետո խոստովանեց.
— Վախեցա, որ եթե իմ անունով գրեմ, կասեն՝ հենց դու էիր պահանջում դադարեցնել։
Ես վերադարձա տուն։
Ամուսինս՝ Աշոտը, լսեց ամբողջ պատմությունը։
— Անահի՛տ, պետք է պաշտոնապես հերքենք։ Վաղը կարող են ուրիշ բան էլ գրել մեր անունով։
Ես համաձայն էի։
Բայց միաժամանակ մտածում էի Կարինեի մասին, որը երեկոյան հերթափոխից հետո այլևս ավտոբուս չուներ։
Եվ Նարինեի մասին, որի աշխատանքն իսկապես վտանգված էր։
Հաջորդ օրը գնացի քաղաքապետարան։
Գրավոր ներկայացրի, որ նախկին դիմումները մեր ընտանիքի կողմից չեն ուղարկվել, և խնդրեցի ճշտել գրանցված տեղեկությունները։
Միաժամանակ առանձին դիմումով պահանջեցի վերանայել երեկոյան երթուղու ժամանակացույցը։
Աշխատակիցը հարցրեց.
— Այսինքն՝ նախկին բողոքները ձեր անունից չեն եղել, բայց վերջին պահանջի հետ համաձա՞յն եք։
— Այո՛։ Ես ուրիշի ներկայացրած դիմումը չեմ հաստատում։ Բայց հենց այդ խնդիրը ես էլ եմ տեսնում։
Հետո գնացի մեր շենք։
Հարևաններին առաջարկեցի ոչ թե բողոքել իրարից, այլ հավաքել տեղեկություններ՝ քանի մարդ է օգտվում ուշ երեկոյան ավտոբուսից։
Երեք օրում պարզվեց, որ միայն մեր շենքից տասներկու մարդ պարբերաբար ուշ էր տուն գալիս։
Մոտակա փողոցներում ևս հերթափոխով աշխատող մարդիկ կային։
Մենք իրական անուններով ստորագրված դիմում պատրաստեցինք և ներկայացրինք համապատասխան բաժին։
Սուսաննան սկզբում հրաժարվեց միանալ։
— Իմ անունը տեսնեն՝ ամեն ինչ կփչանա։
Ես պատասխանեցի.
— Դու արդեն ուրիշների անունն ես օգտագործել։ Եթե հիմա էլ թաքնվես, ոչինչ չի փոխվի։
Նա մի քանի օր մտածեց։
Հետո եկավ ու ասաց.
— Կգամ քննարկմանը։
Քաղաքապետարանում կազմակերպված հանդիպումը կայացավ երեք շաբաթ անց։
Այնտեղ էին փոխադրող կազմակերպության ներկայացուցիչը, մի քանի բնակիչ, Սուսաննան և ես։
Ներկայացվեցին նախորդ ամիսների ուղևորահոսքի տվյալները։
Պարզվեց՝ ուշ երեկոյան ուղերթից օգտվողների թիվն իսկապես քիչ էր որոշ օրերին, բայց մյուս օրերին այն անհրաժեշտ էր հերթափոխով աշխատող մարդկանց համար։
Խնդիրը պարզապես «պահել կամ հանել ավտոբուսը» չէր։
Պետք էր գտնել ժամանակացույց, որը հնարավոր կլիներ կազմակերպել ու պահպանել։
Քննարկման ժամանակ Սուսաննան վեր կացավ։
Նա այնքան էր հուզվել, որ ձեռքում պահած թուղթը դողում էր։
— Ես պիտի մի բան ասեմ,— սկսեց։
Նա պատմեց, որ նախկին դիմումներից մի քանիսը ներկայացրել էր ուրիշների անուններով։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Ներկայացուցիչը հարցրեց.
— Դուք գիտակցո՞ւմ եք, որ ուրիշ մարդկանց տվյալներն օգտագործելը լուրջ խնդիր է։
— Գիտակցում եմ,— պատասխանեց Սուսաննան։— Եվ պատրաստ եմ պատասխան տալ դրա համար։ Բայց ուզում եմ՝ այսօրվա հարցը չկորչի իմ արածի պատճառով։
Այդ պահին Նարինեն, որը մոր հետ եկել էր հանդիպմանը, ոտքի կանգնեց։
— Մա՛մ, դու ինձ երբեք չես ասել, որ էս ամենը քո պատճառով է սկսվել։
Սուսաննան շրջվեց նրա կողմը։
— Ամաչում էի։
Նարինեն մի պահ լուռ մնաց։
Հետո ասաց.
— Ես քեզ օգնություն չէի խնդրել, որ ուրիշ մարդկանց անուններով բողոքներ գրես։ Ես ուղղակի ասել էի՝ տաքսին թանկ է նստում։
Նրա ձայնի մեջ այնքան հիասթափություն կար, որ Սուսաննան նստեց ու գլուխը կախեց։
Քննարկումը շարունակվեց առանց նրան արդարացնելու։
Որոշվեց ուսումնասիրել ուշ երեկոյան մեկ լրացուցիչ ուղերթ կազմակերպելու հնարավորությունը՝ պահպանելով անհրաժեշտ երթևեկության և ծախսերի հաշվարկները։
Մինչև վերջնական որոշումը բնակիչներից մի քանիսը պայմանավորվեցին հերթափոխերի ավարտին միասին պատվիրել փոխադրամիջոց, որպեսզի ծախսը բաժանեն։
Սուսաննան առաջարկեց վճարել իր աղջկա ճանապարհածախսը, բայց Նարինեն մերժեց։
— Իմ գործը ես կկազմակերպեմ։ Դու քո արածի պատասխանատվությամբ զբաղվիր։
Այդ խոսքերից հետո նրանց հարաբերությունները երկար ժամանակ լարված մնացին։
Մի քանի շաբաթ անց քաղաքային երթուղում փորձնական կարգով վերականգնվեց ավելի ուշ մեկ ուղերթ՝ որոշված ժամերին։
Դրան հաջորդեց նոր ուղևորահոսքի ուսումնասիրություն։
Փոփոխությունը բոլորի խնդիրները միանգամից չլուծեց։
Որոշ օրերին մարդիկ դեռ ստիպված էին այլ փոխադրամիջոց գտնել։
Բայց երեկոյան հերթափոխով աշխատողներից շատերն արդեն հնարավորություն ունեին ավելի մատչելի վերադառնալ տուն։
Իսկ Սուսաննայի ներկայացրած կեղծ դիմումների հարցը մնաց առանձին քննարկման և անհրաժեշտ իրավական գնահատման առարկա։
Մի երեկո, երբ տուն էի վերադառնում, կանգառում տեսա Նարինեին։
Ավտոբուսին էր սպասում։
Մոտեցա։
— Ինչպե՞ս են գործերդ։
— Լավ են։ Հյուրանոցում մնացել եմ։ Հիմա երեկոյան ճանապարհս մի քիչ հեշտացել է։
Հետո մի պահ լռեց։
— Մայրս պատմել է, որ դու էլ ես հանդիպմանը մասնակցել։
— Այո՛։
— Շնորհակալ եմ։
Ես ժպտացի։
— Կարևորն այն է, որ դու հիմա աշխատանքդ չես կորցրել։
Նարինեն նայեց ճանապարհին։
— Բայց գիտե՞ս՝ ամենից շատ ինչն է ինձ ցավեցրել։
— Ի՞նչը։
— Որ մայրս համոզված էր՝ իր ուզածին հասնելու համար կարող է ուրիշների անուններով խոսել։ Ու դա նորմալ է։
Ես ոչինչ չպատասխանեցի։
Հաջորդ շաբաթ Սուսաննան եկավ մեր տուն։
Բերել էր քաղաքապետարանից ստացած իր պատասխան գրությունը։
Նա արդեն սեփական անունով էր ներկայացրել իր բացատրությունը։
— Անահի՛տ, հասկանում եմ՝ դու դեռ բարկացած ես։
— Այո՛։
— Բայց ուզում էի՝ իմանաս, որ էս անգամ ոչ մեկի անունը չեմ օգտագործել։
Ես վերցրի թուղթը, նայեցի։
Ներքևում գրված էր միայն նրա անունը։
Ասացի.
— Էսպես էլ պիտի սկսեիր։
Սուսաննան գլխով արեց։
Դուռը փակելուց հետո մի պահ կանգնեցի միջանցքում։
Մտածում էի, որ վեց ամիս մի մարդ խոսել էր մեր անունից, և դրա պատճառով ուրիշներն էին ստիպված եղել իրենց կյանքը փոխել։
Իսկ հիմա, երբ վերջապես իր անունով էր խոսում, առաջին անգամ ստիպված էր պատասխանել ոչ թե քաղաքապետարանին, այլ սեփական աղջկան։
